Abşeron göllərinin ekoloji bərpası layihəsi

2014-cü il 17 yanvar tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncamla təsdiq edilmiş 2014-2016-cı illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramına və “Böyükşor gölünün ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” 26 dekabr 2013-cü il tarixli Fərmanına uyğun olaraq həyata keçirilən işlər nəticəsində bu ərazidə hər şey tamamilə dəyişdi. İqtisadiyyat Nazirliyinin koordinasiyası ilə “Təmiz Şəhər” ASC layihənin birinci mərhələsini 2015-ci ilin may ayında təhvil verdi. Burada salınmış bulvar və parkın açılışını edən ölkə başçısı cənab İlham Əliyev və  Mehriban xanım Əliyeva ərazidə aparılan işlərlə tanış oldular.  İnsanların istifadəsinə verilən bu ərazi bir vaxtlar ekoloji gərginliyin müşahidə edildiyi zona olduğu halda indi Bakının ən gözəl istirahət məkanlarından birinə çevrilib.  Əldə olunmuş nəticə isə qarşıya qoyulmuş planın yarısıdır. Böyükşor gölünün kompleks bərpası layihəsi iki hissədən ibarətdir. İlkin mərhələnin icrası və layihə ərazisinin təcrid edilməsi məqsədilə layihə ərazisində 1570 metr uzunluğunda bənd çəkilərək Böyükşor gölü iki hissəyə ayrılıb. Bu bəndin üzərindən hazırda Ziya Bünyadov prospekti ilə Balaxanı şossesini birləşdirən magistral yol çəkilib.  

Sovet dövründən etibarən Böyükşor gölünə axıdılan sənaye və məişət tullantı sularının və neft qalıqlarının qarşısı artıq böyük həcmdə alınıb. Belə ki, layihənin icrasına başlamazdan əvvəl gölə 76 mənbədən sənaye və məişət tullantı suları axıdılırdı. Layihə ərazisində bu mənbələr tamamilə ləğv edilib, qalan sahədə isə 20-yə endirilib və bu göstərici azalmaqdadır. Gölün dibinin təmizlənmiş ərazilərində neftlə çirklənmənin səviyyəsi 121 min mq/kiloqramdan 86 min mq/kiloqrama  enib, bu da artıq ekoloji normalar çərçivəsində olması deməkdir. Layihə ərazisinin cənub sahili boyunca kanalizasiya xətti çəkilib və bu hissədə çirklənmə mənbələrinin qarşısı tamamilə alınıb.  Neftlə çirklənmiş əsas ərazi – layihə ərazisinin Balaxanı qəsəbəsi tərəfindədir. Qədim Balaxanı neft yataqlarının gölün bu hissəsini çirkləndirən neft tullantılarının qarşısının alınması üçün Balaxanı qəsəbəsi tərəfdən gölün tarixi məcrasının sərhədləri boyunca 1850 metr uzunluğunda bənd inşa edilib. Eyni zamanda yüz ildən artıq müddətdə göl dibinə yığılmış çirkli çöküntülərin çıxarılması və zərərsizləşdirilməsi işləri görülür. Layihənin ilkin mərhələsində 2,8 milyon kubmetr həcmində çöküntü göl dibindən çıxarılaraq zərərsizləşdirilməsi üçün müvəqqəti təcrid edilmiş anbar ərazisinə toplanmışdır. Gölün mühafizə zonası da daxil olmaqla, ciddi mühafizə işi təşkil edilib, göl və sahil xətlərinin məişət və tikinti tullantıları ilə çirklənməsinin qarşısı tamamilə alınıb.

Gölün birinci mərhələsi üzrə tikinti işlərinin başa çatdırıldığı sahə 15 hektardan çox ərazini əhatə edir. Neftlə çirklənmiş torpaqlar təmizlənmiş və  gölün şərq sahilində metal lövhələrlə yeraltı suların gölə daxil olmasının qarşısı tamamilə alınaraq drenaj sistemi qurulmuşdur.

Sahilboyu gəzinti zolağı ilə əhatələnən gölün ətrafında idman və uşaq oyun meydançaları qurulmuş, ayrıca qaçış və velosiped zolaqları salınmış, ekoloji mühitin daha da yaxşılaşdırılması məqsədi ilə 80 minə yaxın ağac və kol əkilmişdir.  Bir sözlə, burada paytaxt sakinlərinin və qonaqların istirahət etməsi üçün çox yaxşı şərait yaradılıb.  Hazırda göldə davamlı olaraq ölçmə və monitorinq işləri həyata keçirilir və bu prosesdə  günəş enerjisi ilə işləyən xüsusi qurğulardan istifadə edilir.

Böyükşor gölünün tam bərpasını nəzərdə tutan növbəti mərhələdə göl öz təbii tarixi məcrasına qaytarılacaq, su səviyyəsi tənzimlənəcək və ekosistem bərpa olunacaqdır.

Böyükşor gölünün bərpası layihəsinin birinci mərhələsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən təsdiq edilmiş Bakı şəhəri və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramlarında Abşeron yarımadasının 9 gölünün (Xocahəsən, Böyükşor, Binəqədi qəsəbə İdman Kompleksinin qarşısındakı göl, Qırmızı, Puta (Lökbatan), Qu, Zabrat, Bülbülə, Zığ gölləri) ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı tapşırıqlar çərçivəsində həyata keçirilib.